Nieuw verschenen
Speculatieve Metafysica
Denken voorbij de vanzelfsprekendheid van het werkelijke
Bij Paradosis Publicaties is Speculatieve Metafysica van René Oudeweg verschenen. In deze essaybundel staat een vraag centraal die doorwerkt in ons denken over materie, tijd en intelligentie: wat blijft er van de werkelijkheid over wanneer we het menselijke perspectief niet langer als haar maatstaf nemen?
De wereld bestond voordat iemand haar kon waarnemen. Er vonden gebeurtenissen plaats zonder getuige, er ontstonden structuren zonder ontwerper. Toch spreken we over werkelijkheid vaak in begrippen die aansluiten bij onze behoefte aan herkenning en samenhang. We onderscheiden dingen, zoeken oorzaken en veronderstellen dat achter verandering iets blijvends schuilgaat. Oudeweg onderzoekt wat die begrippen zichtbaar maken en waar zij het denken begrenzen.
Materie als sediment
Het vertrekpunt is een kritiek op de neiging om het zijn vast te leggen in stabiele categorieën. Substantie, identiteit en oorzaak helpen ons een wereld te beschrijven, maar daarmee staat nog niet vast dat de werkelijkheid zelf volgens die indeling is opgebouwd. De bundel onderzoekt hoe zulke begrippen ontstaan en hoe zij vervolgens de status van vanzelfsprekend fundament krijgen.
In aansluiting op Oudewegs denken over het sediment van het zijn verschijnt materie als de afzetting van processen. Wat wij als een ding herkennen, kan vanuit dit perspectief worden begrepen als een tijdelijk gestabiliseerd patroon. Het begrip kosmische calculatie geeft daarbij richting aan een speculatieve hypothese: ordening kan ontstaan door een activiteit die geen bewust rekensubject, ontwerp of vooraf gegeven doel veronderstelt. Het boek gebruikt die gedachte om vragen te openen over de verhouding tussen proces en vorm.
Een werkelijkheid zonder waarnemer
De essays voeren langs anti-correlationalisme, object-georiënteerde ontologie, vlakke ontologie en het denken in processen en gebeurtenissen. Steeds keert de vraag terug hoe we kunnen spreken over een werkelijkheid die onafhankelijk van onze toegang ertoe bestaat. Ook hyperobjecten komen aan bod: verschijnselen waarvan de schaal en duur zich moeilijk laten verenigen met het beperkte bereik van menselijke ervaring.
Van daaruit verschuift de aandacht naar tijd, chaos en radicale contingentie. Hoe noodzakelijk is de orde die wij aantreffen? Welke plaats heeft verandering wanneer stabiliteit zelf om een verklaring vraagt? De bundel verkent de mogelijkheid dat vertrouwde structuren voorlopig zijn en dat het bestaan geen laatste garantie voor hun voortbestaan biedt.
Technologie als metafysische vraag
Die vragen krijgen een andere scherpte in de hoofdstukken over digitale ontologie, uploaden en identiteit, en artificiële intelligentie. Wat betekent het om een persoon als overdraagbaar patroon te denken? Welke aannames over lichaam, continuïteit en zelf liggen daarin besloten? En wat vraagt AI van een filosofie die denken en intelligentie gewoonlijk vanuit de menselijke ervaring benadert?
Ook de donkere kanten van deze verkenning krijgen ruimte. Nihilisme, horror en de onkenbaarheid van het zijn brengen de lezer bij de grenzen van begrijpelijkheid. De slothoofdstukken onderzoeken vervolgens speculatie en fictie als methoden om die grenzen te benaderen. Daarbij staat ook het eigen begrippenapparaat op het spel: een filosofie die vaste fundamenten bevraagt, moet rekenschap geven van de voorlopigheid van haar eigen voorstellen.
Speculatieve Metafysica richt zich op lezers die zich willen verdiepen in hedendaagse ontologie, niet-menselijke perspectieven en de filosofische vragen rond technologie. De samenhang tussen die onderwerpen ontstaat uit een aanhoudend onderzoek naar wat wij veronderstellen zodra we zeggen dat iets werkelijk is.
Over het boek
René Oudeweg — Speculatieve Metafysica
Paradosis Publicaties, 2026 · Nederlandstalige paperback · 149 pagina’s
ISBN: 9789403900674